QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ KIỆN TOÀN CƠ QUAN THỦY LỢI THỜI KỲ 1945 – 1954

Ngày: 10/11/2016

Cách mạng tháng Tám năm 1945  thành công, Chính phủ lâm thời được thành lập, bộ máy quản lý của ngành thủy lợi nước ta từ tay chính quyền cũ được chính phủ từng bước củng cố và kiện toàn.

Trong cuộc kháng chiến cống Pháp, việc đắp đê phòng lụt, khai thác thủy nông được Chính phủ giao cho Bộ Giao thông công chính trong Chính phủ lâm thời năm 1945. Bộ trưởng đầu tiên của Bộ Giao thông công chính là ông Đào Trọng Kim (từ ngày 28/8/1945). Ông Đào Trọng Kim tiếp tục được cử giữ chức Bộ trưởng Bộ Giao thông công chính trong Chính phủ Liên hiệp lâm thời (từ ngày 01/ 01/ 1945) cho đến khi thành lập Chính phủ Liên hiệp kháng chiến (ngày 02/ 03/ 1946).

Trong Chính phủ Liên hiệp kháng chiến, chức năng nhiệm vụ của Bộ Giao thông công chính không có gì thay đổi. Bộ trưởng Bộ Giao thông công chính lúc này là ông Trần Đăng Khoa. Ông Trần Đăng Khoa làm Bộ trưởng Bộ Giao thông công chính trong ba nhiệm kỳ chính phủ (là Chính phủ Liên hiệp kháng chiến, Chính phủ Mới và Chính phủ Mở rộng) từ ngày 02 tháng 3 năm 1946 cho đến khi thành lập Bộ Thủy lợi và Kiến trúc tháng 9 năm 1955. Từ tháng 9 năm 1955 ông là Bộ trưởng Bộ Thủy lợi và Kiến trúc (1)

Theo Sắc lệnh số 41/SL, ngày 03/10/1945, do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký, Bộ Giao thông công chính tiếp nhận các cơ quan công chính thuộc Phủ toàn quyền Đông dương; Sở Thiên văn và thiên văn đài Phú Liễn; Sở Bưu điện Đông Dương; Sở Vô tuyến điện Đông Dương; Hàng hải thương thuyền; Sở Hải chính; Phòng hàng không thương thuyền (2). Trong đó, Sở Tổng thanh tra Công chính là cơ quan có chức năng, nhiệm vụ quản lý ngành thủy lợi và đê điều.

Theo Sắc lệnh số 50/SL, ngày 13/4/1946 của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tổ chức của Bộ Giao thông Công chính gồm có: Văn phòng, Ty Tố tụng và Pháp chế, Ty chuyên môn Công chính, Ty Giao thông, Ty Kiến thiết đô thị và Kiến trúc, Trường Đại học Công chính.

Ty chuyên môn Công chính là cơ quan đầu tiên của Chính phủ có nhiệm vụ quản lý ngành Thủy Lợi, đê điều. Sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh có Sắc lệnh số 57/SL, ngày 03/5/1946 về tổ chức Bộ máy của các bộ, Ty chuyên môn Công chính tổ chức lại thành Nha Công chính (3)

Ngày 17/2/1948, Bộ Giao thông Công chính ra Nghị định số 59-NĐ-KL thành lập các Nha Giám đốc công chính và bưu điện Liên khu.

Ngày 12/6/1951, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 29/SL và Sắc lệnh số 30/SL, tạm thời hợp nhất Nha Công chính và Nha Hỏa xa thuộc Bộ Giao thông công chính thành Nha Công chính – Hỏa xa. Sau này Nha Công chính được kiện toàn trở lại. Ngày 29/5/1953, Bộ trưởng Bộ Giao thông công chính ra Nghị định số 125-NĐ, giao Nha Công chính phụ trách thủy nông, đê điều và vận tải (4).

Để phát triển sản xuất nông nghiệp, đề điều thủy lợi là lĩnh vực hạ tầng kỹ thuật ưu tiên hàng đầu, công việc khẩn cấp trước mắt là chống lụt. Ngày 22/5/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh số 70/SL, thành lập Ủy ban Hộ đê Trung ương. Ủy ban có nhiệm vụ nghiên cứu kế hoạch chống nạn lụt và kiểm soát bảo vệ đê điều. Sau khi các cấp chính quyền từ Trung ương đến địa phương được kiện toàn phù hợp với tình hình giao thông cách trở trong kháng chiến, hệ thống cơ quan chỉ đạo, điều hành công tác đê điều cũng được điều chính lại. Ngày 14/4/1948, Chính phủ ban hành Sắc lệnh số 157/SL bãi bỏ Ủy ban Hộ đê Trung ương, lập Ủy ban hộ đê ở khu, tỉnh, huyện và ở các xã cần thiết. Đến kỳ họp Hội đồng Chính phủ từ ngày 27 đến 29 tháng 5 năm 1948, hệ thống này được quy định lại rõ ràng hơn. Chính phủ có Sắc lệnh 194/SL về việc thành lập Ủy ban bảo vệ đê điều các cấp. (5)

Cùng với bảo vệ đê điều, công tác thủy nông trong kháng chiến đã được quan tâm triển khai. Ngày 19/7/1948 Bộ Canh nông và Bộ Giao thông công chính ra thông tư liên bộ số 332-NBS/CB về việc thực hành công tác thủy nông, quy định quan hệ giữa hai bộ, trong đps có các vấn đề nghiên cứu, lập kế hoạch lý tài, thực hành và cách trình hồ sơ lên Bộ…

Ngày 18/6/1949 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 68/SL thành lập Hội đồng Thủy nông ở cấp liên khu và cấp tỉnh, ấn định thực hiện kế hoạch công tác thủy nông, thể lệ bảo vệ công trình thủy nông./.

Văn lợi 

Tài liệu tham khảo:

(1) Chính phủ Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt nam: Chính phủ qua các thời kỳ. Cổng thôn tin điện tử.

(2) Trích từ Sắc lệnh số 41/SL, ngày 03/10/1945

(3) Bộ Nông nghiệp và PTNT: 70 năm nông nghiệp Việt Nam, tr 65

(4) Ban chỉ đạo biên soạn lịch sử Chính phủ Việt Nam: Biên niên lịch sử Chính phủ Việt Nam 1945 – 2005, tập 1 (1945 – 1954). Sđđ, tr 738, 909

(5) 70 năm Nông nghiệp Việt Nam (tr 66, 67)